Asuman Kafaoğlu Büke

Trafik kazasından sonra, bir daha yürüyemeyeceğime beni inandırmak için doktorlar bayağı uğraşmıştı. Hatta çok sert bir dille olumsuz bir portre çizmişlerdi önümde. Amaçları, gerçekleri bir an önce görmemdi, fakat çizilen tablonun olumsuzluğu neredeyse yaşama sevincimi kıracak türdendi. Hâlbuki iyileşme sürecindeki en önemli aşama olumlu bir örnek üzerinden geleceğe bakabilmekmiş. Tabii, bunu çok sonradan öğrendim.

Dilin gücüne hep inanan biri olmuşumdur. Olmasını istemediğim şeyleri kelimelere dökmekten çekinecek kadar ileri götürmüşümdür bu inancımı. Kaybetmeyi istemediğim şeyler aklıma imge olarak geldiğinde, sözcük olarak gelmesini engellemeye çalışırım. Ve asla dile dökmem, ne kendime ne de başkalarına. Sanki sözcükler, gizli güçleri sayesinde gerçeğe dönüşecek gibi gelir. Lanet okunması, küfür edilmesi de aynı bu nedenle hoşuma gitmez, sözcüklerin güzelliğini yitirdikleri yerde, gerçeklik de güzelliğini yitirir gözümde.

Başka deyişle, negatif dil örneklerinin hayatımın gerçeklerine sızmasını izin vermemeye çalışıyorum galiba. Yapılamazlar, yasaklar ve engeller, gerçekte oluşmadan önce dilsel ifade olarak var olurlar hayatımızda. Önce sözcüklerle bir duvar örülür, engellerin, zorlukların ve yasakların varlıkları sürülür öne, daha sonra bunların aşılamayacağı konusunda ikna edilmeye çalışırsınız. “Asla yürüyemeyeceksin!” “Bir daha spor yapamayacaksın” gibi dilsel duvarlar örülmeye başlar etrafınızda. Kazadan sonra hem hastanedekiler hem de çevremdekilerin yaptığı tam da buydu, önüme dilsel bir engel koyuyorlardı, oysa henüz ne onlar ne de ben, neleri yapabileceğimi biliyorduk.

Hayatınızda ilk kez karşılaşacağınız bir durum varsa ve siz bu durumla yüzleşirken olumsuz örnekler üzerinden yola çıktıysanız, böyle yaparak mutlaka başarı oranınızı düşürürsünüz. Oysa insan dünya görüşünü dil ve imgelerle oluşturur. Düşüncelerini dil ve imgeler kullanarak geliştirir ve kararlarını da dil aracılığıyla açıklar. Başka bir deyişle, dünya görüşünü yasaklar, engeller, zorluklar ve olmazlar üzerine kurmak bana ters gelmiştir her zaman. Fakat etrafta olumlu örnekler görmek, yaratıcı düşünce biçimleri oluşturmak, bir insanın kendi başına yapacağı en zor şeylerden biridir.

Trafik kazası geçirdikten yaklaşık bir sene sonra, bir gün haberlerde tetraplejik bir genç adamın yelkenle tek başına dünya turunu başardığı öyküsünü okumuştum. Bu haberle birlikte, sanki önüme yapay şekilde örülmüş duvar da bir anda yıkıldı. Bundan sonra, fiziksel engellerine rağmen çok güç fiziksel koşulları alt etmeyi başarmış insanların öyküleri ilgimi çekmeye başladı: Tek başına tekerlekli sandalyesiyle dünya turuna çıkmış İranlı bir gencin haberi; bacaklarını kaybettiği halde dünya atıcılık şampiyonu olmuş bir genç kadının öyküsü; ve daha bir çok insanın zeka ve bilgiyle hayatlarını nasıl üstün kıldıkları şaşırtıcıydı.

Aslında bu insanların başardıkları herhangi sağlıklı bir insan başardığında bile inanılmaz cesaret örneği olarak görülür. Kaldı ki, şampiyonluk ya da diğer olağanüstü başarılar, fiziksel kısıtlamalarla yapılıyorsa, hayranlık duygumuz doğal olarak artar. Bunu başarmış insanların öykülerinde bizi çeken şeylerin başında düşünsel olarak engeli önlerine koymamış olmaları gelir. Eğer yapamayacaklarına inansalardı, yapamazlardı. Hatta denemezlerdi bile. Bir zorluğun aşılabilir olduğu düşüncesiyle yola çıktıkları açıktır.

Tüm bunları aslında bir tek şey söylemek için yazmak istedim. Özellikle engelli çocuklara ve gençlere dilsel olarak engeller koymanın ne denli yanlış olduğunu söylemeyi arzulayarak başladım bu yazıyı yazmaya. Yasaklar, engeller, “olmaz”lar, “yapamazsın”lar, “çok zor”lar, konulmamalı engelli insanların önüne. Aksine neler yapılabildiğini zamanla görmek gerekir. Bunun için de önünde açıklık bırakmak, dilsel, düşünsel gelişimini kısıtlamadan özgür bırakmak gerekir. Böyle bir ortamda engelli, zihinsel gücüyle fiziksel güçlerin daha kolay alt edileceğini kanıtlayabilir hepimize.

14.09.2010